Wat kan je nu alvast doen in afwachting van een echte successieplanning?

Zorgvolmacht

Een eerste beschermingsmaatregel die voor iederéén, ongeacht zijn leeftijd, een no brainer zou moeten zijn, is de opmaak van een zorgvolmacht. Via een zorgvolmacht geef je aan een lasthebber - een persoon die je volledig vertrouwt (bv. je partner en/of je kinderen, maar dat mag ook een vriend, advocaat … zijn) - de bevoegdheid om jouw vermogen te beheren wanneer je daar zelf niet langer fysiek en/of mentaal toe in staat bent. Denk hierbij aan situaties zoals een ongeval, een beroerte of dementie. Zolang zo’n situatie zich niet voordoet, blijft de zorgvolmacht zonder gevolg.

In die zorgvolmacht kan je één of meerdere lasthebber(s) de toelating geven om je vermogen te beheren. Je bepaalt daarbij zelf de voorwaarden: zo kan je vermijden dat die persoon zomaar alles kan doen. Je kan die bevoegdheid ruim formuleren – bijvoorbeeld zodat die persoon onder bepaalde voorwaarden ook schenkingen mag doen -, of net heel strikt, zodat hij enkel je vermogen mag beheren.

De formulering van de zorgvolmacht is dus van cruciaal belang. Je laat ze dan ook het best door een specialist opstellen.  Onze estate planners kunnen je hierbij uitstekend begeleiden. 

Huwelijkscontract met een keuzebeding

Ben je gehuwd, dan kan je ook via een huwelijkscontract belangrijke beschermingsmaatregelen nemen. Eén van de krachtigste technieken is het opnemen van een zogenaamd keuzebeding. Daarmee zorg je ervoor dat jouw echtgeno(o)t(e) bij jouw overlijden familiaal en financieel goed beschermd is. 

Een keuzebeding geeft de langstlevende echtgeno(o)t(e) de mogelijkheid om bij het overlijden van zijn/haar partner bepaalde goederen uit het gemeenschappelijk vermogen te kiezen, in volle eigendom of in vruchtgebruik. 

Behoren de aandelen van je vennootschap tot het gemeenschappelijk vermogen, dan kan je via een keuzebeding regelen dat je partner bij jouw overlijden eigenaar wordt van die aandelen. Zo behoudt jouw partner de controle over het bedrijf, zonder inmenging  van de kinderen.

Je partner kan er ook voor kiezen om enkel het vruchtgebruik op de aandelen te nemen. Zo ontvangt die de dividenden én behoudt het stemrecht in de algemene vergadering. Hierbij adviseren we ook steeds om in de statuten uitdrukkelijk te bepalen dat het stemrecht alsdan toekomt aan de vruchtgebruiker. 

De langstlevende echtgeno(o)t(e) kan via het keuzebeding ook andere gemeenschappelijke goederen (zoals spaargelden of onroerend goed) naar zich toe trekken. De kinderen kunnen zich daar niet tegen verzetten, zelfs niet als hun wettelijke reserve -zijnde hun minimum voorbehouden erfdeel - hierdoor wordt aangetast. Die reserve wordt door het keuzebeding namelijk buitenspel gezet. 

Een aandachtspunt is wel dat de langstlevende echtgeno(o)t(e) erfbelasting betaalt op alles wat hij zich toe-eigent boven het eigen aandeel in het gemeenschappelijk vermogen. Een uitzondering hierop is de gezinswoning: die is volledig vrijgesteld van erfbelasting voor de langstlevende partner. 

Een keuzebeding is dus een eenvoudige en krachtige techniek om je langstlevende echtgeno(o)t(e) zekerheid te bieden een (onverwacht) overlijden. Wil je later een volledige successieplanning laten uitwerken waarin dat keuzebeding niet langer past, dan kan je het eenvoudig laten schrappen.

Schenking tussen echtgenoten

Verder  kan je bepaalde goederen -die toebehoren tot het eigen vermogen- schenken aan jouw echtgeno(o)t(e).  Zo gebeurt het vaak dat de ‘rijkste’ echtgenoot een deel van zijn/haar eigen vermogen schenkt aan de andere. Overlijdt deze schenker, dan vallen de geschonken goederen in principe buiten de nalatenschap.

Zo is het alvast mogelijk om de blote eigendom van aandelen die tot jouw eigen vermogen behoren, te schenken aan jouw echtgeno(o)t(e). Op deze manier wordt deze laatste bij jouw overlijden automatisch volledig eigenaar van de vennootschap.

Hoewel een schenking in principe definitief en onherroepelijk is, geldt dat niet tussen echtgenoten. En dat maakt deze techniek net zo interessant: een schenking tussen echtgenoten kan te allen tijde herroepen worden, zelfs zonder dat je daarvoor een reden moet opgeven. Wil je met andere woorden later een andere successieplanning uitwerken en passen de gedane schenkingen daar niet meer in? Dan kan je ze eenvoudig herroepen. Hetzelfde geldt als je huwelijk zou eindigen: ook dan kan je de schenking terugdraaien.

Statuten van de vennootschap

Het Belgische vennootschapsrecht biedt een ruime statutaire vrijheid. Zo kan je in de statuten van je vennootschap bepalen wat er moet gebeuren wanneer er iets met jou als bedrijfsleider en (grootste) aandeelhouder zou voorvallen. 

Zo kan je opnemen dat je echtgeno(o)t(e), of (een van) je kind(eren) jou opvolgt als bestuurder bij overlijden, langdurige afwezigheid of onbekwaamheid. In een besloten vennootschap (BV) kan je zelfs meerdere statutaire bestuurders-opvolgers aanduiden, zoals al je kinderen tezamen. De statutaire bestuurder-opvolger treedt alsdan onmiddellijk in jouw plaats, zonder dat er eerst een benoemingsprocedure moet worden doorlopen.

Het is ook aan te raden om in de statuten uitdrukkelijk te bepalen wie het stemrecht op de algemene vergadering uitoefent: de vruchtgebruiker of de blote eigenaar(s). Dit voorkomt discussies en zorgt voor duidelijkheid in de besluitvorming. 

Wanneer je later een uitgebreide successieplanning laat uitwerken, kan je de statuten eenvoudig herzien. Dat is trouwens vaak nodig in het kader van een doordachte vermogensoverdracht.

Successieverzekering

Om je partner en kinderen te beschermen tegen de fiscale gevolgen van een onverwacht overlijden, kan je een successieverzekering afsluiten. Je betaalt dan een verzekeringspremie op basis van het bedrag aan erfbelasting dat vermoedelijk verschuldigd zou zijn op je vermogen.

Vooral wanneer je nog relatief jong bent, blijft die premie doorgaans beperkt. Zo kan je de erfbelasting tijdelijk afdekken tot je klaar bent om een echte successieplanning uit te werken.

Goed om te weten is wel dat:

• De gezinswoning is in Vlaanderen volledig vrijgesteld van erfbelasting voor de langstlevende partner. Die hoef je dus niet mee te verzekeren. 
• Er voor familiebedrijven een gunstregeling inzake erfbelasting bestaat (de voorwaarden zijn dezelfde als voor de schenking van een familiale vennootschap; je leest er hier meer over). Is het gunstregime van toepassing, dan bedraagt het tarief van de erfbelasting in Vlaanderen 3% op de waarde van de aandelen. 

Goed om te weten: de hierboven beschreven maatregelen zijn de meest voorkomende technieken die je kan toepassen in afwachting van een volledige successieplanning. Je kan ze uiteraard ook combineren met een aantal andere (hierboven beschreven) maatregelen. Er bestaan echter nog andere mogelijkheden, afhankelijk van je situatie en doelstellingen.