Wanneer is een ‘dubbele akte’ zinvol?

Wat houdt de techniek van de ‘dubbele akte’ in?

De techniek van de ‘dubbele akte’ houdt in dat je bijvoorbeeld een onroerend goed van 400.000 euro en een som geld van 400.000 euro aan je twee kinderen samen schenkt (eerste akte). Vervolgens verdelen je kinderen die geschonken goederen onder elkaar, waarbij de ene het onroerend goed krijgt en de andere het geld.

Spontaan vraag je je wellicht af waarom je het zo moeilijk zou maken en niet ineens het onroerend goed aan de ene en de som geld aan de andere zou schenken. Want dat komt toch op hetzelfde neer. Of niet?

Waarom was de techniek van de ‘dubbele akte’ vooral vroeger interessant?

Via een ‘dubbele akte’ moest je tot enige tijd geleden vermijden dat een initieel gelijke schenking tijdens je leven bij je overlijden alsnog gecorrigeerd moest worden. Dat zit zo. In principe moeten al je kinderen evenveel krijgen. Krijgt de ene tijdens je leven meer dan de andere, dan wordt dat na je overlijden, bij de verdeling van je nalatenschap, gecorrigeerd. Wat een kind tijdens je leven méér gekregen heeft, krijgt hij op dat moment minder, ten voordele van je andere kinderen, zodat elk kind uiteindelijk evenveel krijgt. 

Vóór de hervorming van het erfrecht in 2018 was het zo dat de waarde van de tijdens je leven geschonken goederen niet beoordeeld werd op het moment van de schenking, maar op het moment van je overlijden. En dat had vaak ongewenste gevolgen. 

Stel je hebt aan je ene kind een onroerend goed geschonken dat op het moment van de schenking 400.000 euro waard was, en aan het andere op hetzelfde moment een som geld van 400.000 euro. Je wou immers je beide kinderen gelijk behandelen. Op het moment van je overlijden bleek dat dat onroerend goed intussen 600.000 euro waard geworden was. Je ene kind werd dan geacht 200.000 euro méér gekregen te hebben dan het andere. Dat moest dan bij de verdeling van je nalatenschap gecorrigeerd worden: het andere kind kreeg dan 200.000 euro méér uit je nalatenschap (tenzij je de schenking ‘buiten deel’ gedaan had en de wettelijke reserve – dat is het deel van je vermogen dat elk kind minimaal moet krijgen – niet aangetast werd door de schenking). De som geld die dat kind gekregen had werd immers  geacht dezelfde waarde behouden te hebben. De waarde van bijvoorbeeld onroerende goederen of aandelen kon daarentegen serieus fluctueren in de loop der jaren.

Door het onroerend goed en het geld eerst aan je beide kinderen samen te schenken, en hen deze vervolgens zelf onderling te laten verdelen, vermijd je dit probleem. Ze hebben dan immers beiden precies hetzelfde van jou gekregen, namelijk een half onroerend goed en 200.000 euro. Dat ze dit nadien onderling verdelen, heeft hier geen invloed meer op.

Is de techniek van de ‘dubbele akte’ ook onder het nieuwe erfrecht nog interessant?

Onder het nieuwe erfrecht (dat op 1 september 2018 in werking getreden is) worden de geschonken goederen niet langer op de dag van je overlijden maar op de dag van de schenking gewaardeerd. Blijkt nu dat bij je overlijden dat onroerend goed van 400.000 euro intussen 600.000 euro waard geworden is, dan heeft dat dus geen gevolgen meer voor de verdeling van je nalatenschap  onder je kinderen. Je beide kinderen zullen nu gewoon evenveel erven (behoudens gewenste afwijkingen die je via een testament en dergelijke voorzien hebt). Dit probleem stelt zich met andere woorden niet langer.

Toch is het nut van deze successieplanningstechniek niet volledig verdwenen. In de volgende gevallen is de techniek van de ‘dubbele akte’ met andere woorden nog zeer nuttig.

Schenking met voorbehoud van vruchtgebruik 

Op die nieuwe waarderingsregel in het erfrecht bestaat er een belangrijke uitzondering, namelijk een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik. Als de begiftigde niet onmiddellijk het recht verkrijgt om over de volle eigendom te beschikken (wat bij een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik het geval is), dan wordt nog altijd de waarde op de datum van het overlijden in aanmerking genomen (omdat de begiftigde met het geschonken goed weinig kan aanvangen zolang hij niet over de volle eigendom beschikt). In dit geval blijft het probleem van het oude erfrecht dus bestaan.

Schenk je dus bijvoorbeeld een appartement aan je ene kind met voorbehoud van vruchtgebruik (zodat je zelf nog tot je overlijden de huurinkomsten kan incasseren of erin kan blijven wonen) en een som geld aan je ander kind, dan doe je dat het beste nog altijd via de techniek van de dubbele akte, zodat er na je overlijden geen discussies kunnen ontstaan tussen je erfgenamen.

Ook wanneer je de aandelen van je familiebedrijf bijvoorbeeld aan je ene kind schenkt met voorbehoud van vruchtgebruik (zo kan je zelf de zeggenschap over je bedrijf en dividenden uit je vennootschap blijven behouden) terwijl je een onroerend goed of een som geld van dezelfde waarde in volle eigendom aan je ander kind schenkt, doe je dat het beste via een ‘dubbele akte’, waarbij je de aandelen én het onroerend goed of het geld aan je kinderen samen schenkt, waarna ze uit onverdeeldheid treden (waarbij de ene al dan niet aan de andere een opleg in geld betaalt). 

Stel namelijk dat je dit niet doet en gewoon de aandelen aan je ene kind schenkt met voorbehoud van vruchtgebruik, maar dat die aandelen bij jouw overlijden verdubbeld zijn in waarde door de inspanningen die dat kind in het bedrijf geleverd heeft, dan zou het zeer onrechtvaardig zijn dat hij de helft van die meerwaarde bij jouw overlijden aan je andere kind moet afstaan omdat hij verondersteld wordt tijdens je leven méér gekregen te hebben. Bovendien kan er ook nog eens ruzie ontstaan tussen je kinderen over de manier waarop de aandelen van het bedrijf gewaardeerd moeten worden (de ene zal ze uiteraard zo laag mogelijk willen waarderen, en de andere zo hoog mogelijk).

Een andere manier om dit probleem te vermijden is een zogenaamde punctuele (of eventueel ‘globale’) erfovereenkomst opmaken, waarin de waarde van het familiebedrijf en de andere geschonken goederen op het moment van de schenking ‘vastgeklikt’ wordt. Je kinderen moeten die overeenkomst allebei ondertekenen. Ze kunnen dan later, bij je overlijden, de waarde van de geschonken goederen niet meer betwisten.

Schenking van roerende en onroerende goederen  

Schenk je zowel roerende als onroerende goederen via een dubbele akte, dan kan je met een dubbele akte een mooi bedrag aan schenkbelasting besparen. Voor schenkingen van onroerende goederen gelden immers progressieve tarieven in de schenkbelasting (hoe hoger de waarde van het geschonken onroerend goed, hoe hoger de tarieven oplopen). 

Schenk je bijvoorbeeld een onroerend goed en een som geld aan je beide kinderen sámen, dan zullen zij elk afzonderlijk progressieve schenkbelasting op (de helft van) het onroerend goed moeten betalen. Zij vallen daarbij dan ook elk afzonderlijk in de laagste tariefschijven, zodat je daarvan twee keer kan genieten. De totale schenkbelasting zal daardoor lager uitvallen dan wanneer je het onroerend goed aan je ene kind alleen zou schenken. Wanneer ze dan na de schenking uit onverdeeldheid treden, moet (in Vlaanderen) enkel nog 2,5% verdeelrecht op de waarde van het onroerend goed betaald worden.