Levenslang vruchtgebruik na schenking, ook voor je echtgeno(o)t(e)
In het kader van je successieplanning wil je bepaalde goederen aan je kinderen schenken, maar wel met voorbehoud van vruchtgebruik. Je wil bovendien dat zowel jijzelf als je echtgeno(o)t(e) levenslang het vruchtgebruik op die geschonken goederen kan behouden. Hoe organiseer je dat zo optimaal mogelijk?
De essentie
Schenk je samen met je echtgeno(o)t(e) gemeenschappelijk goederen met voorbehoud van vruchtgebruik, voorzie dan in de schenkingsakte uitdrukkelijk een beding van aanwas van het vruchtgebruik bij de langstlevende echtgeno(o)t(e). Schenk je eigen goederen, voorzie dan in een conventionele terugval van het vruchtgebruik naar de langstlevende echtgeno(o)t(e). Sluit in beide gevallen de toepassing van het wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik expliciet uit, aangezien dat nadelige fiscale gevolgen kan hebben.
Waarom zou je schenken met voorbehoud van vruchtgebruik?
Schenk je goederen met voorbehoud van vruchtgebruik aan je kinderen, dan kan je die goederen na de schenking zelf nog blijven gebruiken (bv. een woning, een appartement aan zee,…) of er nog de inkomsten van blijven genieten (bv. de interesten of dividenden van bepaalde beleggingen of de huurgelden van een appartement). Schenk je de aandelen van je (familiale) vennootschap, dan kan je via het vruchtgebruik het stemrecht in de algemene vergadering blijven uitoefenen en dividenden blijven opnemen.
Wanneer je later overlijdt, dooft het vruchtgebruik uit en worden je kinderen volle eigenaar van de geschonken goederen, zonder dat ze er erfbelasting op moeten betalen. De combinatie van het vermijden van erfbelasting en het behoud van een zekere controle over en/of inkomsten uit de geschonken goederen, maakt van een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik dan ook een interessante successieplanningstechniek.
Let op!
- Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik kan alleen via de notaris gebeuren. Dat betekent dat er altijd schenkbelasting betaald moet worden (3% voor roerende goederen en 3% à 27% voor onroerende goederen).
- Ook al schenk je enkel de blote eigendom aan je kinderen, toch zal de schenkbelasting op de waarde van de volle eigendom berekend worden!
Heeft ook de langstlevende echtgenoot levenslang vruchtgebruik?
Doorgaans is het de bedoeling dat beide ouders het levenslang vruchtgebruik op de geschonken goederen kunnen blijven genieten. Dat is echter niet altijd automatisch het geval, en de manier waarop je dat kan realiseren, hangt van de situatie af.
Beide ouders schenken samen een gemeenschappelijk goed
Stel je bent gehuwd onder het wettelijk stelsel (dat is van toepassing wanneer je geen huwelijkscontract hebt). Je schenkt je appartement aan zee, dat je een tijd geleden samen met je echtgeno(o)t(e) met je spaargeld gekocht hebt, aan je kind(eren). Dat appartement behoort tot je gemeenschappelijk vermogen. In dat geval is wettelijk voorzien dat het vruchtgebruik van de echtgenoot die eerst overlijdt, ‘aanwast’ bij het vruchtgebruik van de langstlevende.
Tip!
De langstlevende moet op deze aanwas geen erf- of schenkbelasting betalen!
Tot 2021 bestond deze wettelijke aanwas niet en moest je de aanwas uitdrukkelijk in de schenkingsakte voorzien (de zogenaamde ‘conventionele aanwas’ van het vruchtgebruik). Hoewel dat nu dus niet meer nodig is, kan het toch nog nuttig zijn om die aanwas wél nog uitdrukkelijk in de schenkingsakte te voorzien. Zo kan je aan het vruchtgebruik een aantal voorwaarden of modaliteiten koppelen die de wettelijke aanwas niet voorziet, bv. de mogelijkheid voor de langstlevende om het vruchtgebruik in een lijfrente te laten omzetten.
Let op!
Het vruchtgebruik op de geschonken goederen kan ook via het wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik (WTOV) bij de langstlevende terechtkomen (zie verder). Fiscaal gezien is dat echter nadelig. Op dit moment is bovendien nog niet duidelijk wat voorrang heeft: de wettelijke aanwas of het WTOV.
Tip!
Ook daarvoor biedt een conventionele aanwas een oplossing (zie verder).
Eén ouder schenkt alleen een eigen goed
Stel je schenkt aan je kind(eren) een appartement dat je geërfd hebt. Dat behoort in principe tot je eigen vermogen en niet tot het gemeenschappelijk vermogen. De (wettelijke of conventionele) ‘aanwas’ kan dan ook niet van toepassing zijn.
In dit geval zorgt het (sinds 2018) aan de langstlevende echtgeno(o)t(e) toegekende ‘wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik’ (WTOV) er voor dat het vruchtgebruik bij je overlijden automatisch aan de langstlevende toekomt, ook al was hij geen (mede-)eigenaar van het geschonken appartement.
Concreet voorziet het erfrecht in een levenslang vruchtgebruik ten voordele van de langstlevende echtgenoot, voor gelijk welke goederen (dus zowel gemeenschappelijke als eigen goederen) die geschonken zijn met voorbehoud van vruchtgebruik, op voorwaarde dat (onder andere) de echtgenoten op het moment van de schenking al gehuwd waren en de schenker vruchtgebruiker gebleven is tot de dag van zijn overlijden.
Naast het WTOV kan je echter ook voor een ‘conventionele terugval’ van jouw vruchtgebruik naar je langstlevende partner zorgen (lees: je neemt de terugval uitdrukkelijk in de schenkingsakte op). Het is om twee redenen nuttig om dat te doen. Ten eerste kunnen aan een conventioneel bedongen terugval van het vruchtgebruik voorwaarden of modaliteiten gekoppeld worden die bij het WTOV niet voorzien zijn. En ten tweede kan een conventionele terugval fiscaal gezien voordeliger zijn dan het WTOV.
Let op!
Op de conventionele ‘terugval’ van het vruchtgebruik op een eigen goed moet de langstlevende echtgenoot schenkbelasting betalen. Op de ‘aanwas’ van een vruchtgebruik op een gemeenschappelijk goed is dat niet het geval (zie hoger)! Voor roerende goederen gaat het om een schenkbelasting van 3% (vlak tarief, ongeacht het bedrag), voor onroerende goederen van 3% à 27% (progressieve tarieven in functie van de geschonken waarde).
Het wettelijk toegekend opvolgend vruchtgebruik is fiscaal nadelig!
Op de verkrijging van het vruchtgebruik op basis van het WTOV moet de langstlevende echtgeno(o)t(e) erfbelasting betalen. De tarieven variëren van 3% tot 27%, afhankelijk van de geërfde waarde, zowel voor roerende goederen als voor onroerende goederen.
Het WTOV is fiscaal gezien dus nadelig:
- Voor gemeenschappelijke goederen die geschonken worden leidt het WTOV tot erfbelasting, terwijl de ‘aanwas’ van het vruchtgebruik volledig belastingvrij verloopt (zie hoger).
- Voor eigen roerende goederen die geschonken worden leidt het WTOV tot erfbelasting die tot 27% kan oplopen, terwijl de schenkbelasting die op de conventionele terugval verschuldigd is, nooit hoger dan 3% kan zijn.
Tip!
Het is dan ook aangewezen om het WTOV expliciet uit te sluiten hetzij via een zogenaamde punctuele erfovereenkomst, hetzij via een testament, en in de plaats daarvan de conventionele aanwas resp. terugval te laten spelen.
Meer weten?
Wil je meer weten over de mogelijkheden om tijdens je leven te schenken aan je kinderen, of heb je vragen over je successieplanning in het algemeen, aarzel dan niet om je SBB-adviseur te contacteren. Hij zal je, samen met een van onze gespecialiseerde juristen, bijstaan bij de uitwerking van je vermogensplanning.
