Een ‘doorgeefschenking’ om minder registratiebelasting te betalen?

Doorgeefschenking

Een doorgeefschenking is een techniek in de successieplanning waarbij je (een deel van) een erfenis die je van jouw (groot)ouders ontvangt, meteen doorgeeft aan jouw (klein)kinderen. Daarmee kan je een mooie fiscale besparing realiseren. Dat werkt als volgt.

Stel je erft 400.000 euro van je vader. Zelf heb je dat geld niet meteen nodig. Je vier eigen kinderen kunnen het geld daarentegen goed gebruiken. Denk aan het kopen of verbouwen van een woning, het opstarten van een eigen zaak, of gewoon wat financiële ademruimte.

In plaats van het volledige bedrag zelf te houden, kun je ervoor kiezen om (een deel) van die 400.000 euro meteen door te geven aan jouw kinderen. Dit principe staat bekend als een ‘doorgeefschenking’. 

Fiscaal voordeel?

Wanneer je deze 400.000 euro erft van jouw vader, betaal je als erfgenaam erfbelasting op dit bedrag (3% op de eerste schijf van 50.000 euro, 9% op de schijf van 50.000 tot 250.000 euro, en 27% op alles boven de 250.000 euro). 

Schenk je vervolgens (een deel van) dat bedrag aan jouw kinderen via hieronder vermelde voorwaarden, dan geeft dat een (belangrijke) vrijstelling van schenkbelasting op het bedrag dat ze ontvangen. Bovendien moeten ze, bij jouw overlijden, geen erfbelasting betalen op datzelfde bedrag – zelfs als je binnen de vijf jaar na deze schenking zou overlijden. Je kan je erfenis van je vader met andere woorden op een fiscaal interessante manier aan je kinderen doorgeven.  

Laat je het geld daarentegen gewoon op jouw eigen naam staan en erven jouw kinderen het pas bij jouw overlijden, dan betalen ze (opnieuw) erfbelasting. Ook als je pas later schenkt - buiten de voorwaarden van de doorgeefschenking - is er wel schenkbelasting verschuldigd.

Voorwaarden?

Sinds 2018 is de doorgeefschenking in Vlaanderen wettelijk geregeld. Zoals hierboven reeds aangekaart, zijn er enkele voorwaarden verbonden aan dit fiscaal gunstige regime. 

• Vlaamse Gewest: de overledene moet zijn laatste fiscale woonplaats in het Vlaamse Gewest hebben gehad.  
• Rechte lijn verplicht: zo moet je zelf van je (groot)ouders erven (en dus niet van bv. een suikertante), en kan je enkel aan je (klein)kinderen doorschenken. De doorgeefschenking werkt met andere woorden enkel ‘in rechte lijn’. 
• Notariële akte binnen het jaar: verder moet die doorgeefschenking via een notaris verlopen en binnen het jaar na het overlijden van je (groot)ouder, als je wilt vermijden dat erfschenkbelasting verschuldigd is.
• Formele vraag: de vrijstelling moet uitdrukkelijk worden gevraagd in de schenkingsakte.
• Erfbelasting eerst betalen: voor je de schenking doet,  moet de erfbelasting op de oorspronkelijke erfenis volledig betaald zijn.
• Identiteitsvereiste bij onroerend goed:  in tegenstelling tot roerende goederen kunnen enkel de welbepaalde onroerende goederen die effectief uit de nalatenschap werden verkregen, doorgeschonken worden met een (gedeeltelijke) vrijstelling van schenkbelasting.  Je kan dus niet zomaar een ander pand of eenzelfde waarde in onroerend goed schenken met behoud van het fiscale voordeel. Bij roerende goederen is de regeling soepeler: daar mag je een geldsom van gelijke waarde schenken, zelfs als je oorspronkelijk iets anders (zoals aandelen of een effectenportefeuille) hebt geërfd. Een interessante nuance: erf je een onroerend goed dat je zelf liever behoudt, dan mag je wél een geldsom van gelijke waarde schenken aan je kinderen met (gedeeltelijke) vrijstelling van schenkbelasting. 

Alternatieven?

Verwerping van de nalatenschap

Een alternatief voor een doorgeefschenking is het verwerpen van de nalatenschap. In dat geval aanvaard je de erfenis van je vader niet, waardoor jij zelf geen erfgenaam bent. Je kinderen treden dan automatisch in jouw plaats en worden rechtstreeks erfgenamen.

Vanuit fiscaal oogpunt is dit vaak voordeliger dan een doorgeefschenking.  Jij betaalt namelijk geen erfbelasting. In ons voorbeeld zou je grosso modo 60.000 euro erfbelasting betalen op de 400.000 euro die je erft. Jouw kinderen betalen dan wél erfbelasting, maar op een kleiner bedrag per persoon. Bij deze erfenis van 400.000, verdeeld onder vier kinderen, erft elk kind  100.000 euro. Op dat bedrag betaalt elk kind ongeveer 6.000 euro erfbelasting. De totale erfbelasting  bedraagt dan ±24.000 euro. Ter vergelijking: bij een doorgeefschenking zou jij eerst 60.000 erfbelasting betalen op het volledige bedrag, waarna je een deel aan jouw kinderen schenkt. 

Het grote nadeel bij deze techniek is het alles-of-niets-principe. Je kunt een nalatenschap enkel volledig verwerpen. Je kan met andere woorden niet kiezen om slechts een deel van de erfenis naar je kinderen te laten gaan.

Ik-grootouder-testament

Een andere techniek in de successieplanning is het zogenaamde ‘ik-grootouder-testament’ (ook wel ‘ik-opa-testament’). Hierbij maakt jouw vader een testament op waarbij hij 400.000 euro aan jou nalaat, maar met de verplichting om bij jouw overlijden een som geld uit te keren aan elk van je kinderen. Tot aan jouw overlijden kan je dus ongestoord beschikken over de erfenis die je ontvangen hebt, en heb je van de opgelegde verplichting tot betaling van een geldsom aan je kinderen geen last.

Deze techniek biedt een belangrijk fiscaal voordeel doordat de erfenis gespreid wordt over meerdere erfgenamen: jij én je kinderen. De bedragen die je kinderen bij jouw overlijden ontvangen, worden beschouwd als legaten. Hierdoor geniet elke erfgenaam van de laagste tariefschijven in de erfbelasting. Daarenboven wordt de verplichting tot betaling aan je kinderen beschouwd als een schuld van jouw nalatenschap, waardoor het belastbaar actief daalt waardoor zij geen of nauwelijks erfbelasting verschuldigd zijn. In het voorbeeld van vijf erfgenamen (jij en vier kinderen) wordt het vermogen dus verdeeld over vijf belastingplichtigen in plaats van één, wat de totale belastingdruk aanzienlijk verlaagt.

Het nadeel is dat deze techniek complexer is dan een doorgeefschenking.  Bovendien moet je vader bereid zijn om tijdens zijn leven een testament op te stellen waarin deze regeling expliciet wordt opgenomen.

Je ouders tijdens hun leven laten schenken

De fiscaal meest voordelige vorm van successieplanning is doorgaans een eenvoudige schenking tijdens het leven van de erflater. 

Stel dat je vader tijdens zijn leven 400.000 euro aan jou zou schenken, dan betaal je voor roerende goederen 3% schenkbelasting. Bij onroerende goederen gelden de progressieve tarieven. Bovendien kunnen onroerende goederen in meerdere schijven worden geschonken, zodat je herhaaldelijk van de laagste tariefschijven kunt profiteren, hetgeen niet mogelijk is in de erfbelasting. 

In vrijwel alle gevallen is de schenkbelasting lager dan de erfbelasting. Dit kan je vervolgens nog verder optimaliseren door gebruik te maken van technieken zoals een doorgeefschenking, een testament of het verwerpen van een nalatenschap.

Het nadeel van een schenking is dat de schenker – in ons voorbeeld jouw  vader – onmiddellijk  afstand doet van zijn vermogen. Dat kan gevoelig liggen. Men zegt wel eens “Niemand kleedt zich graag uit voor het slapengaan”. Toch bestaan er heel wat juridische technieken om ook na de schenking voldoende controle en inkomsten te behouden.