Welk ‘recht op betreding’ heeft een toezichthouder bij handhaving?

Door deze nieuwe regels hebben toezichthouders een ruim ‘recht op toegang’. Dat betekent dat zij, zonder voorafgaande aankondiging, bij dag en bij nacht elke plaats vrij mogen betreden, ook vervoersmiddelen.

Bij het betreden van bedrijfsruimten moeten zij wel de interne en externe veiligheidsprocedures naleven, waaronder ook de sanitaire voorschriften.

Voor bewoonde ruimten gelden strengere regels. Toezichthouders mogen een bewoonde ruimte alleen betreden met (1) de voorafgaande schriftelijke toestemming van de persoon die er het werkelijk genot van heeft, of (2) een voorafgaande machtiging van de politierechter.
In de praktijk is het onderscheid tussen een ‘bewoonde’ en een ‘niet-bewoonde’ ruimte niet altijd duidelijk. Een bedrijfsruimte kan bijvoorbeeld toch als bewoonde ruimte worden beschouwd wanneer de activiteiten er een duidelijk privékarakter hebben (bv. een slaapvertrek in een stal).

Vlaanderen lijkt het begrip ‘bewoonde ruimte’ eerder strikt in te vullen. Daardoor zouden bepaalde aanhorigheden bij een woning—zoals de tuin, oprit, erf, aanpalende weide, garage of berging—mogelijk niet onder de bescherming van een bewoonde ruimte vallen.
Het recht op toegang is een betredingsbevoegdheid. Betreden betekent: binnengaan en rondkijken. Het is géén doorzoeking.

Tijdens een betreding kunnen toezichthouders wel andere toezichtrechten uitoefenen, zoals:

• de voorlegging vragen van, inzage doen in en kopieën nemen van documenten en informatiedragers;
• monsters nemen of metingen uitvoeren;
• vaststellingen doen met audiovisuele middelen (bv. opnames met een smartphone). De opname mag niet worden vervormd of gemanipuleerd.

Nieuw is dat toezichthouders ook toegang kunnen krijgen tot informaticasystemen. Dat kan alleen met (1) voorafgaande toestemming van de verantwoordelijke voor het informaticasysteem, of (2) een voorafgaande  machtiging van de politierechter. Voor de start van het onderzoek wordt elke externe verbinding van het informaticasysteem verhinderd, zodat geen netwerkzoeking gebeurt en geen systemen van derden worden doorzocht.

In principe mogen toezichthouders ook geen dwang gebruiken. Impliciet kunnen de toezichtrechten toch worden afgedwongen vermits het verhinderen van toezicht strafbaar is gesteld. Wanneer een landbouwer bijvoorbeeld weigert om de deur van een bedrijfsloods te openen, zou er proces-verbaal voor verhindering van toezicht kunnen worden opgemaakt. De geldboete kan oplopen van 250 tot 250.000 € waardoor niet-meewerken financieel wordt afgeraden. 

Het is afwachten hoe deze nieuwe handhavingsregels in de praktijk zullen worden toegepast.