Een schenking uit het verleden nu nog aanpassen?
Je hebt een tijd geleden een schenking aan je kinderen gedaan. Intussen zijn we een aantal jaren verder en is de situatie gewijzigd. Had je op het moment van de schenking geweten wat je nu weet, dan had je het anders aangepakt. Kan je nu nog iets veranderen aan de schenking die je destijds gedaan hebt? Wat kan er (niet)? Waarop moet je letten?
Moeilijk, maar niet onmogelijk
Je kan zelf enkel afstand doen van bepaalde voordelen die je in de schenkingsakte voor jezelf als schenker voorzien had. Voor alle andere wijzigingen is het akkoord van de begunstigde vereist, behalve (meestal) voor een schenking aan je echtgeno(o)t(e). Let ook op voor de fiscale gevolgen van bepaalde wijzigingen!
‘Gegeven is gegeven’
Een schenking is in principe ‘onherroepelijk’. Het is immers een ‘contract’ tussen twee partijen, de schenker en de begiftigde. Dat contract kan je niet eenzijdig wijzigen of ongedaan maken. In de schenkingsakte kan je evenmin een clausule opnemen die jou als schenker toelaat om de schenking achteraf ongedaan te maken of uit te hollen.
Een schenking waarbij tegen dit principe gezondigd wordt, kan door de rechter zogenaamd ‘absoluut nietig’ verklaard worden (zowel de schenker als de begiftigde kunnen dan doen alsof ze nooit plaatsgevonden heeft).
Enkel in geval van ‘ondankbaarheid’ in hoofde van de begiftigde of van niet-vervulling van de voorwaarden die aan de schenking gekoppeld werden, kan ze ontbonden worden. In beide gevallen is er sprake van een tekortkoming door de begiftigde, die op die manier dus zelf aanleiding geeft tot de ontbinding. Een eenzijdige herroeping door de schenker is daarentegen niet mogelijk.
Schenking tussen echtgenoten
De enige uitzondering op deze regel is een schenking tussen echtgenoten. Schenk je bijvoorbeeld geld, effecten of een onroerend goed aan je echtgeno(o)t(e), dan kan je die schenking op ieder moment en zonder enige verantwoording herroepen. Mede daarom is een schenking tussen echtgenoten een handig instrument van successieplanning.
Let op!
Een schenking tussen echtgenoten die in een huwelijkscontract opgenomen is, kan níet eenzijdig herroepen worden.
Wat kan je eenzijdig wijzigen?
Als schenker kan je een schenking dus niet eenzijdig herroepen, maar je kan er wel in beperkte mate wijzigingen in aanbrengen. Zo kan je eenzijdig verzaken aan bepaalde lasten en/of voorwaarden die in jouw voordeel aan de schenking gekoppeld werden. Heb je bijvoorbeeld in de schenkingsakte als ‘last’ voor de begiftigde opgenomen dat hij je jaarlijks een bepaalde som geld moet betalen, dan kan je die last eenzijdig laten vallen (bijvoorbeeld omdat je die inkomsten niet langer nodig hebt).
Je kan ook eenzijdig afstand doen van het vruchtgebruik dat je bij de schenking voor jezelf voorbehouden had. Als vruchtgebruiker heb je recht op het gebruik en de inkomsten van de geschonken goederen (bijvoorbeeld de dividenden van aandelen, de huurgelden of de bewoning van een onroerend goed …). Heb je die inkomsten niet langer nodig, dan kan je eenzijdig van dat vruchtgebruik afstand doen.
Let op!
In bepaalde gevallen kan de afstand van de last of het vruchtgebruik door de fiscus als een nieuwe schenking gekwalificeerd worden. Je zal dan zelf moeten aantonen dat je niet de bedoeling had de begiftigde te bevoordelen (en dat je bijvoorbeeld afstand gedaan hebt van het vruchtgebruik op een onroerend goed omdat je te oud geworden bent om in te staan voor het onderhoud ervan). De manier waarop je afstand doet (en in het bijzonder de formulering) is heel belangrijk. Laat je hierbij dan ook deskundig adviseren.
Wat kan je in onderlinge overeenstemming wijzigen?
Je kan ook andere zaken met betrekking tot een vroeger gedane schenking wijzigen, maar enkel met instemming van de begunstigde. Zoals hoger vermeld is een schenking een contract tussen twee partijen. Je kan dan ook niet achteraf eenzijdig voorwaarden of clausules toevoegen. De partijen kunnen (bepaalde aspecten van) hun contract wel met wederzijdse instemming wijzigen.
Je kan bijvoorbeeld een schenking die je als ‘voorschot op erfenis’ gedaan hebt omzetten in een schenking ‘buiten erfdeel’, en omgekeerd. Een schenking gedaan als voorschot op erfenis aan een van je kinderen wil zeggen dat deze schenking later, bij je overlijden, met de erfenis van dat kind verrekend zal worden (lees: wat hij/zij via de schenking gekregen heeft, zal hij/zij later minder erven). Bij een schenking buiten erfdeel moet die schenking niet verrekend worden.
Voorbeeld: je hebt aan je zoon 50.000 euro geschonken als voorschot op erfenis. Je dochter heb je ‘off the record’ (maar dus niet via een echte schenking) regelmatig financieel gesteund, voor in het totaal hetzelfde bedrag. Het zou dan ook niet fair zijn dat je zoon die de schenking ontvangen heeft later minder zal erven, terwijl dat niet het geval zal zijn voor je dochter die evenveel gekregen heeft. Deze situatie kan je ‘regulariseren’ door de schenking als voorschot op erfenis om te zetten in een schenking buiten erfdeel. Daarvoor is de instemming van je zoon nodig, maar aangezien dit in zijn voordeel is zal dat geen probleem zijn.
De schenking ongedaan maken (en opnieuw doen)?
Soms willen ouders de schenking die ze in het verleden gedaan hebben, ongedaan maken en opnieuw doen, maar nu met andere modaliteiten en voorwaarden, aangepast aan de huidige situatie. Zoals hoger aangegeven kan dat enkel met instemming van de begiftigde.
Maak je een schenking ongedaan, dan keren de geschonken goederen (of wat ervan overblijft) terug naar de schenker. Als daarbij geen intentie bestaat om de schenker te bevoordelen (bijvoorbeeld wanneer de goederen nadien opnieuw maar met andere modaliteiten geschonken worden), moet er op de terugkeer van die goederen geen schenkbelasting betaald worden.
Worden die goederen vervolgens opnieuw aan de begiftigde geschonken, dan moet hij daar in principe wél (opnieuw) schenkbelasting op betalen. Kies je voor een hand- of bankgift, dan kan dat zonder schenkbelasting, maar dan moet je als schenker nog minstens vijf jaar blijven leven om te vermijden dat er op de geschonken goederen later nog erfbelasting betaald moet worden.
Heb je nog vragen?
Niet voor elke wijziging van een schenking moet je naar de notaris. Met heel wat aanpassingen kunnen de juridische experten van SBB je helpen (en indien nodig zullen ze je naar je notaris doorverwijzen). Wil je dus een schenking uit het verleden aanpassen, contacteer dan zeker een van onze juridische experten.
