Is pacht overdragen aan de echtgenoot zonder akkoord van de verpachter ook mogelijk bij oude pachtcontracten?

Wat is er veranderd sinds het Pachtdecreet?

Sinds 1 november 2023 gelden in het Vlaamse Gewest nieuwe pachtregels op grond van het Pachtdecreet van 13 oktober 2023. Dat decreet is niet alleen van toepassing op nieuwe contracten: Het Pachtdecreet bepaalt uitdrukkelijk dat het ook van toepassing is op pachtovereenkomsten die vóór de invoering van het decreet werden gesloten en die niet werden opgezegd. Het Pachtdecreet is in principe dus onmiddellijk van toepassing op lopende pachtovereenkomsten.

Eén van de vernieuwingen betreft de definitie van “bevoorrecht familielid”: ook de echtgenoot en de echtgenote vallen sedert 1 november 2023 onder de definitie van “bevoorrecht familielid”. De definitie is onder meer relevant bij pachtoverdracht. De pachter kan immers zonder toestemming van de verpachter de pacht overdragen aan één of meer bevoorrechte familieleden. In andere gevallen is de toestemming van de verpachter steeds vereist. 

Dat is een verruiming ten opzichte van de oude federale Pachtwet van 1969. Daarin kwamen de echtgenoot en echtgenote niet voor in de lijst van personen aan wie de pacht zonder akkoord van de verpachter kon worden overgedragen. 

Het Pachtdecreet heeft trouwens niet enkel de echtgenoot en echtgenote opgenomen in de kring van bevoorrechte familieleden, maar ook de wettelijk samenwonende partner. Om misbruiken te voorkomen kunnen wel enkel wettelijk samenwonenden die gedurende een ononderbroken periode van minstens twee jaar samenwonen, zich beroepen op het Pachtdecreet. Het Pachtdecreet heeft deze vereist ook doorgetrokken naar gehuwden : om zich als echtgenoot of echtgenote van een partij op het Pachtdecreet te kunnen beroepen moet het huwelijk een onderbroken periode van minstens twee jaar hebben, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn. Deze beperking geldt niet als de echtgenoot of echtgenote mede-pachter of mede-verpachter is. 

De zaak: pensioen en pachtoverdracht aan de echtgenote

De zaak die tot het arrest leidde, betrof een pacht die al sinds 1985 liep. De eigenaars vorderden de ontbinding van de pachtovereenkomst omdat de pachter de gronden volgens hen niet langer bedrijfsmatig uitbaatte. De pachter, die pensioengerechtigd was geworden, wees erop dat hij de pacht op 1 juni 2024 had overgedragen aan zijn echtgenote.

Onder de oude Pachtwet vereiste die overdracht de toestemming van de verpachters; onder het nieuwe Pachtdecreet niet. De vrederechter van het kanton Lokeren vroeg daarom aan het Grondwettelijk Hof of de onmiddellijke toepassing van het Pachtdecreet op het lopende pachtcontract wel verenigbaar is met het gelijkheidsbeginsel en met het vertrouwensbeginsel. Verpachters met een oud contract konden er bij het sluiten ervan immers geen rekening mee houden dat de pacht ooit zonder hun akkoord aan de echtgenote zou kunnen worden overgedragen.

Het oordeel van het Grondwettelijk Hof

Het Grondwettelijk Hof is van oordeel dat een pachter zijn of haar pacht zonder toestemming van de verpachter kan overdragen aan zijn echtgenoot of echtgenote, ook wanneer het pachtcontract dateert van vóór het nieuwe decreet. Dat deze mogelijkheid voordien niet bestond, doet geen afbreuk aan het gelijkheidsbeginsel of aan het vertrouwensbeginsel, aldus het Grondwettelijk Hof. 

Met dit arrest bevestigt het Grondwettelijk Hof de duidelijke keuze van de Vlaamse decreetgever: het Pachtdecreet is in principe dus onmiddellijk van toepassing op lopende pachtovereenkomsten. Verpachters kunnen zich niet op hun oude pachtcontract beroepen om een pachtoverdracht aan de echtgenoot of echtgenote zonder hun toestemming tegen te houden.