Wat met mijn omgevingsvergunning als het Grondwettelijk Hof het Stikstofdecreet vernietigt?

Voor alle duidelijkheid: de beslissing van het Grondwettelijk Hof kan alle kanten op. Het Hof kan de beroepen tot vernietiging verwerpen, en dan blijft het Stikstofdecreet gewoon overeind. Maar het kan het decreet ook geheel of gedeeltelijk vernietigen. En ook op welke rechtsgrond een eventuele vernietiging zou steunen, is nog afwachten: een schending van het gelijkheidsbeginsel, een schending van de Europese Habitatrichtlijn …

Een vernietiging werkt terug in de tijd

Vernietigt het Grondwettelijk Hof een decreet, dan werkt die vernietiging in principe retroactief: ze werkt terug in de tijd. De vernietigde artikelen – of het volledige Stikstofdecreet – worden dan geacht nooit te hebben bestaan. Zo’n vernietiging geldt bovendien voor iedereen, en dus niet alleen voor de partijen die bij de procedure voor het Grondwettelijk Hof betrokken zijn.

Een vernietigingsarrest treft wel enkel het Stikstofdecreet zelf, en niet automatisch de individuele vergunningen die intussen op basis van dat decreet werden afgeleverd. Toch komen ook die vergunningen bij een vernietiging mogelijk op losse schroeven te staan.

Verleende vergunningen kunnen opnieuw worden aangevochten

Wordt het Stikstofdecreet vernietigd, dan begint in principe een beroepstermijn van zes maanden te lopen. Binnen die termijn kunnen derden (buren, milieuorganisaties …) verleende vergunningen die op een vernietigde bepaling van het Stikstofdecreet steunen, opnieuw aanvechten. De beroepsmogelijkheid wordt dus heropend. Welk beroep zij kunnen instellen, hangt af van het beroep dat tegen de vergunningsbeslissing openstond: ofwel een administratief beroep bij de hogere overheid, ofwel een jurisdictioneel beroep bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen.

Uitzondering: handhaving van de rechtsgevolgen

Het Grondwettelijk Hof kan van deze principes afwijken en zou kunnen beslissen om de rechtsgevolgen van vernietigde bepalingen uit het Stikstofdecreet te handhaven. Dit betekent dat de toepassingen van de vernietigde bepalingen op een bepaalde manier geldig blijven. Op die manier kunnen de verregaande gevolgen van een vernietigingsarrest worden verzacht. Dit kan heel wat problemen in de praktijk voorkomen: rechtsonzekerheid, een juridisch vacuüm, onwettige vergunningen … 

Ook daarover moeten we het arrest van het Grondwettelijk Hof afwachten, want het Hof beschikt over verschillende modaliteiten bij het handhaven van de rechtsgevolgen: 

• Het Grondwettelijk Hof kan de rechtsgevolgen van vernietigde bepalingen definitief handhaven voor het verleden. De gevolgen van die bepalingen blijven dan definitief verworven. Al verleende vergunningen die definitief zijn geworden, kunnen dan worden veiliggesteld. Maar nieuwe – en mogelijk ook hangende – vergunningsaanvragen kunnen zich dan niet meer op de vernietigde bepalingen van het Stikstofdecreet baseren. Die aanvragen vallen dan terug op het algemene vergunningenkader uit de Habitatrichtlijn (namelijk een individuele passende beoordeling) in afwachting van een nieuw Stikstofdecreet.
• Het Grondwettelijk Hof kan de rechtsgevolgen van vernietigde bepalingen ook tijdelijk handhaven naar de toekomst. Het laat het vernietigde decreet dan voorlopig nog gelden, tot een bepaalde datum of tot een nieuw Stikstofdecreet in werking treedt.

Geen onbeperkte mogelijkheid om de rechtsgevolgen te handhaven

Het Grondwettelijk Hof is daarin echter niet volledig vrij. Stelt het Hof ook een inbreuk op het Europees recht vast – bijvoorbeeld op de Habitatrichtlijn – dan moet het rekening houden met de voorrang van het Europees recht op het recht van de lidstaten. Het Hof mag dan in principe geen wetsbepalingen handhaven waarvan het heeft geoordeeld dat ze in strijd zijn met het Europees recht. Die kans bestaat, omdat een schending van de Habitatrichtlijn kennelijk wel aan bod zal komen in de procedure bij het Grondwettelijk Hof.

Ook hierop is een uitzondering mogelijk. Bij wijze van uitzondering kan het Grondwettelijk Hof de gevolgen van met het Europees recht strijdige bepalingen toch tijdelijk handhaven, maar enkel onder strikte voorwaarden (o.m. dwingende overweging van bescherming van het leefmilieu). Bovendien moet het Hof daarover in principe een prejudiciële vraag stellen aan het Europees Hof van Justitie om na te gaan of aan die voorwaarden is voldaan – tenzij het Grondwettelijk Hof van oordeel is dan aan de voorwaarden is voldaan. Als er een prejudiciële vraag aan het Hof van Justitie zou worden gesteld, is het natuurlijk nog langer wachten op een finale uitspraak van het Grondwettelijk Hof.