Landbouwgrond beter beschermd bij gesubsidieerde aankopen voor natuur en bos

Bijzonder verbod op aankopen in herbevestigd agrarisch gebied

De ruimste bescherming komt er voor gronden in herbevestigd agrarisch gebied (HAG). Daar mogen de Vlaamse administratie (bijvoorbeeld het Agentschap voor Natuur en Bos) en derden die met Vlaamse aankoopsubsidies werken (bijvoorbeeld Natuurpunt) geen gronden meer aankopen voor de realisatie van natuur of bos. Op dat verbod bestaan twee uitzonderingen: het geldt niet voor gronden in een speciale beschermingszone (SBZ) of in het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN), en de Vlaamse Regering kan in specifieke dossiers een afwijking toestaan. Het aankoopverbod is niet van toepassing op alle potentiële kopers. Zo zal het aankoopverbod niet gelden als een perceel in HAG wordt verkocht aan een particulier (zonder aankoopsubsidies).

Bijzondere regeling voor gronden in een ruilverkaveling

Voor gronden die gevat zijn door een ruilverkaveling komt er een aparte regeling. De Vlaamse administratie of derden met aankoopsubsidies kunnen die gronden enkel aankopen voor natuur of bos als de Vlaamse Regering daar vooraf mee instemt. Ook hier geldt een uitzondering voor SBZ en VEN, en daarnaast voor percelen die in een goedgekeurd ruilverkavelingsplan zijn aangewezen als gronden die in aanmerking kunnen komen als natuurreservaat.

Bijzonder voorkooprecht voor landbouwers in het gewone agrarisch gebied

In het gewone agrarisch gebied (buiten HAG en niet gelegen in SBZ of VEN) komt er geen aankoopverbod, maar wel een bijzonder voorkooprecht voor landbouwers. Wil een derde met Vlaamse aankoopsubsidies er grond kopen voor natuur of bos, dan moet die grond eerst worden aangeboden aan actieve landbouwers, en dit tegen de schattingsprijs die de Vlaamse Belastingdienst vaststelt. Het betreft dus geen algemeen voorkooprecht voor landbouwers. Zo zal het voorkooprecht dus niet gelden als een perceel in het agrarisch gebied gelegen wordt verkocht aan een particulier (zonder aankoopsubsidies). 

De landbouwer die koopt, moet de grond ook effectief als landbouwgrond gebruiken. Vindt men binnen de drie maanden geen kandidaat-koper-landbouwer, dan komt de grond alsnog in aanmerking voor aankoop met aankoopsubsidies met het oog op de realisatie van natuur- of bos. 

Deze regeling geldt ook niet wanneer de Vlaamse overheid gronden aankoopt voor strategische projecten.

Op het bijzonder voorkooprecht voor landbouwers komen er bovendien heel wat uitzonderingen. Het zal niet van toepassing zijn:

• bij de verwerving van gronden waarvoor een definitief onteigeningsbesluit werd vastgesteld;
• bij de verwerving van percelen die voor minstens de helft in groene bestemmingen liggen;
• bij de verwerving van percelen kleiner dan één hectare die ingesloten zijn door percelen met een groene bestemming;
• bij de verwerving van percelen kleiner dan één hectare die ingesloten zijn door percelen met een effectief natuurbeheer;
• bij de verwerving van percelen die voor meer dan de helft uit bos bestaan;
• bij openbare verkoop van percelen.

Interessant om weten: de landbouwer hoeft de grond niet per se zelf aan te kopen. Hij of zij kan er ook voor kiezen om een natuurlijke persoon of de beheerder van een goedgekeurd natuurbeheerplan type 4 in zijn plaats te laten kopen, op voorwaarde dat die koper aan de geselecteerde landbouwer een schriftelijke loopbaanpacht toekent.

Ook publieke landbouwgronden in beeld

Daarnaast wordt onderzocht of overheden hun publieke landbouwgronden bij verkoop eerst en tegen schattingsprijs aan landbouwers kunnen aanbieden. Ze zouden dan niet langer verplicht zijn om aan de hoogste bieder te verkopen.

Voorkooprecht voor natuur wordt uitgebreid

Tegenover de bescherming van landbouwgrond staat een uitbreiding van het voorkooprecht voor natuur. Aankopen voor natuur of bos met Vlaamse overheidsmiddelen blijven mogelijk in alle groene bestemmingen, in SBZ en in het VEN. Het voorkooprecht natuur wordt bovendien uitgebreid naar beheerders van natuurbeheerplannen waarvoor aankoopsubsidies kunnen worden verkregen. Zij kunnen het uitoefenen bij de verkoop van gronden die liggen:

• in het VEN;
• in de groen- en bosgebieden en de daarmee vergelijkbare bestemmingsgebieden;
• in een door de Vlaamse Regering afgebakende perimeter binnen de groen- en bosgebieden in het IVON;
• in de afbakening van een natuurinrichtingsproject.

Voor gronden die via deze procedure worden aangekocht, vervalt de vergunningsplicht voor bebossing.

Hoe gaat het nu verder?

Een conceptnota is nog geen regelgeving. De Vlaamse Regering start nu een overleg op met de terreinbeherende verenigingen en de landbouworganisaties om een ontwerp van decreet en eventueel aanvullende regelingen uit te werken. In dat overleg komen onder meer de scope (zoals de toepassing in vogelrichtlijngebieden, de minder geschikte landbouwgronden, de natuurverwevingsgebieden en voor natuur geschikte gronden) en de procedure aan bod. De resultaten van dat overleg zullen bepalen hoe de afspraken uit de conceptnota concreet in regelgeving worden gegoten. Wij volgen dit uiteraard verder voor je op.