Buitencontractuele aansprakelijkheid: afschaffing samenloopverbod en immuniteit van uitvoeringsagent

Afschaffing van het samenloopverbod

Wanneer je een samenwerking aangaat met een andere partij, leg je de afspraken rond de samenwerking meestal vast in een contract. Stel dat één van beide partijen haar verplichtingen niet nakomt of een fout begaat, kunnen jullie teruggrijpen naar dit contract om de schade die hieruit voortvloeit te vergoeden.

Vroeger moesten partijen zich houden aan de spelregels die ze contractueel waren overeengekomen. Dat betekent dat je enkel een beroep kon doen op de contractuele aansprakelijkheid. Dit is het “samenloopverbod”: je kon geen aanspraak maken op buitencontractuele aansprakelijkheid als je je al kon beroepen op contractuele aansprakelijkheid.

Dit samenloopverbod is nu afgeschaft, waardoor het nu ook mogelijk is een beroep te doen op buitencontractuele aansprakelijkheid. Stel: je tegenpartij werd tijdens jullie samenwerking benadeeld, dan kan hij de schade ook buitencontractueel op jou verhalen indien hij een fout van zijn medecontractant (in dit geval jij), de schade die hij hierdoor heeft geleden en het oorzakelijk verband tussen beide kan aantonen. Hij kan er dus voor kiezen om jullie contractuele afspraken hierover aan de kant te schuiven.

Beroep doen op buitencontractuele aansprakelijkheid heeft in de meeste gevallen wellicht weinig toegevoegde waarde, gezien je ook al contractuele aansprakelijkheid kan inroepen. In bepaalde gevallen, bijvoorbeeld indien de verzekering slechts een bepaalde soort schade dekt, kan het toch zijn dat je hierop terugvalt.

Immuniteit van de uitvoeringsagent

Naast het samenloopverbod sleutelen de nieuwe regels ook aan het principe van de “immuniteit van de uitvoeringsagent”. 

Wanneer je met een andere partij een contract aangaat, leg je jullie afspraken vast op papier. Maar soms kan je een beroep doen op iemand anders om je verplichtingen onder het contract na te komen. Stel: een totaalaannemer schakelt anderen in met een specifieke expertise, of een vennootschap gebruikt jou als bestuurder om de overeenkomst uit te voeren. Deze “uitvoeringsagent” of “hulppersoon” heeft meestal wel een contract afgesloten met de aannemer die een beroep doet op hem, maar niet met de oorspronkelijke opdrachtgever. Tussen de hoofdopdrachtgever en de hulppersoon bestaat geen rechtstreekse contractuele relatie.

Bijvoorbeeld: je neemt een project aan om zowel ramen te installeren, te vloeren, een badkamer en keuken te installeren. Je schakelt op jouw beurt een onderaannemer in om de badkamer te plaatsen. Deze onderaannemer heeft geen rechtstreekse contractuele band met de opdrachtgever, aangezien het contract werd afgesloten tussen jou en de opdrachtgever.

Vroeger gold de immuniteit van deze uitvoeringsagent. Dit betekent dat, als deze onderaannemer een fout maakte (genre: hij laat het doucheraam vallen en dit breekt), jij als totaalaannemer deze schade moest vergoeden. Het contract werd immers enkel tussen de opdrachtgever en jou gesloten. Vervolgens kon je de schade verhalen op je onderaannemer, volgens de bepalingen van je contract.

Deze immuniteit is nu afgeschaft. Concreet: de opdrachtgever kan jouw onderaannemer rechtstreeks aanspreken voor de schade. Hierbij volgen ze de regels van het buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht.

De opdrachtgever heeft dus verschillende mogelijkheden:

• Hij kan de totaalaannemer contractueel aanspreken, gelet op het contract,
• Hij kan de totaalaannemer buitencontractueel aanspreken, aangezien het samenloopverbod wordt afgeschaft,
• Hij kan de onderaannemer buitencontractueel aanspreken, aangezien de quasi immuniteit van de uitvoeringsagent wordt afgeschaft.

Hoe ga je hiermee om?

De meeste van de nieuwe bepalingen zijn van aanvullend recht, wat betekent dat je hiervan kan afwijken in je contracten. Let op: dit moet dan ook expliciet worden opgenomen.

Voor het samenloopverbod betekent dit dat je met andere partijen kan afspreken dat jullie geen beroep mogen doen op de buitencontractuele aansprakelijkheid. 

Voor de immuniteit van de uitvoeringsagent betekent dit dat je met andere partijen kan afspreken dat de opdrachtgever de onderaannemer niet rechtstreeks mag aanspreken. Dit kan belangrijk zijn voor de onderaannemer. Neem je dit niet op, betekent dit voor de onderaannemer dat deze de bescherming niet geniet waardoor hij mogelijk niet wil samenwerken met jou. Let wel op: deze bepaling moet worden opgenomen in het contract tussen de opdrachtgever en de hoofdaannemer. De onderaannemer hangt hier dus af van de wil van de hoofdaannemer en de opdrachtgever.

Ben je zelf onderaannemer? Dan kan je vragen dat de hoofdaannemer een clausule opneemt in het contract met zijn opdrachtgever waarin staat dat die de onderaannemer niet kan aanspreken. Dit kan je eventueel voorzien in je eigen contract met de hoofdaannemer als een voorwaarde voor een samenwerking. Ook kan je een vrijwaringsbeding opnemen in je contract met de hoofdaannemer. Hierin stel je dat de hoofdaannemer de schadevergoeding zal terugbetalen, als je hiertoe wordt aangesproken.