Hoe vermijd ik schijnzelfstandigheid als consultant?

Zelfstandig of schijnzelfstandig: what’s in a name? 

Werk je als zelfstandige? Alles staat of valt met de vraag of je al dan niet onder gezag werkt bij jouw opdrachtgever. Dat geldt ook wanneer je werkt onder de vorm van een vennootschap en je dus via jouw vennootschap jouw opdracht uitvoert. Bij twijfel bieden deze criteria een houvast. Als zelfstandige: 

• kan je zelf beslissen hoe je de opdracht uitvoert en hoe je je werk organiseert,
• sta je niet onder toezicht en wordt je werk niet gecontroleerd, enkel het eindresultaat telt,
• kies je zelf wanneer je werkt en wanneer je vakantie neemt,
• werk je voor meerdere opdrachtgevers tegelijk (of je zou dat op z’n minst moeten kunnen),
• investeer je zelf in materiaal en mensen, 
• heb je geen vaste inkomensgarantie. 

Werk je als zelfstandige op vaste uren voor een bedrijf? Dat kan. Ook wie volgens een vast uurrooster werkt kan immers zelfstandig zijn. Is er een vermoeden van schijnzelfstandigheid en komt het tot een onderzoek, dan zal de sociale inspectie de verschillende criteria afwegen. Geen enkel criterium is op zichzelf doorslaggevend, het is de samenloop van meerdere criteria die de balans doet doorslaan.

In de sectoren bouw, land- en tuinbouw, bewaking, vervoer van goederen en/of mensen, schoonmaak en digitaal platformwerk werden ook een aantal specifieke criteria uitgeschreven die wijzen naar een vermoeden van zelfstandige of werknemer. Hoe meer van deze criteria van toepassing zijn, hoe sterker het vermoeden.

Hoe vermijd je schijnzelfstandigheid?

Met een solide consultant contract voorkom je al heel wat discussies. In deze blogpost lees je hoe je zo’n overeenkomst opmaakt. Cruciaal hierbij is dat in de contractuele afspraken elke vorm van een gezagsrelatie ontbreekt, m.a.w. beide partijen drukken duidelijk de wil uit om op zelfstandige basis samen te werken. Enkele aandachtspunten: 

• vermijd elementen die eigen zijn aan een arbeidsovereenkomst zoals vakantiegeld of een verdere uitbetaling van het loon door de opdrachtgever tijdens ziekte, of een groepsverzekering,
• voorzie de vrijheid om je werk te organiseren: jij bepaalt je verlofdagen en moet je afwezigheid niet verantwoorden, je beslist hoe je je werk aanpakt zonder de controle van een leidinggevende en zonder rapporteringsverplichting,
• investeer in eigen werkmateriaal: aanvaard geen dienst- en kantoormateriaal van je opdrachtgever,
• hoed je voor exclusiviteitsclausules: een zelfstandige werkt gewoonlijk voor meerdere opdrachtgevers,
• bepaal zelf je prijzen en voorzie je facturen van duidelijke betaalvoorwaarden. Werk niet met een vast maandloon.

Maar een contract alleen is niet genoeg. Belangrijker is dat je de contractbepalingen ook naleeft in de praktijk.

De risico's van schijnzelfstandigheid

De titel die je het contract geeft is een indicatie, maar niet zaligmakend. Als de sociale inspectie vind dat er meer criteria zijn die wijzen richting een werknemer, kan ze de samenwerking herkwalificeren. 

Schijnzelfstandigheid is een vorm van sociale fraude en kan grote boetes en andere sancties met zich meebrengen. Zo moet de werkgever de achterstallige sociale bijdragen en bedrijfsvoorheffing betalen. Daar komt vaak nog een boete bij. Ook de schijnzelfstandige zelf kan met onaangename gevolgen worden geconfronteerd. Alle voordelen van je zelfstandig statuut vallen weg. De btw-administratie kan de btw-aftrek van de voorbije jaren terugvorderen. Mogelijk spreekt de fiscus je ook aan tot betaling van de achterstallige bedrijfsvoorheffing. 

Long story short: vraagt een potentiële werkgever jou om als consultant te werken, wees dan altijd op je hoede en voorzie zeker een duidelijk samenwerkingscontract.