Wat verandert het Vrijstellingenbesluit voor land- en tuinbouw vanaf 1 maart 2026?

Let wel, het Vrijstellingenbesluit gaat enkel over vrijstellingen voor stedenbouwkundige handelingen. Andere regelgeving, zoals Vlarem of het luik IIOA van de omgevingsvergunning, blijft gelden. Ook blijven belangrijke randvoorwaarden van toepassing. Zo is kan geen beroep worden gedaan op de vrijstellingen in een vijf meter brede strook ten aanzien van heel wat waterlopen.

Hieronder zetten we de belangrijkste wijzigingen op een rij.

1. Schuilhokken voor weidedieren: grotere oppervlakte mogelijk voor runderen

De bestaande vrijstelling voor schuilhokken wordt aangepast en verruimd. 

Belangrijkste nieuwigheden:

• De maximale hoogte blijft 3 meter
• De totale oppervlakte bedraagt voortaan:
  • maximaal 80 m² per aaneengesloten groep van percelen in één eigendom Worden gedurende een periode van 5 opeenvolgende jaren geen weidedieren gehouden? Dan moet een schuilhok dat na 1 januari 2026 werd geplaatst, worden verwijderd.

Niet meer vereist:

• De verplichting tot houten wanden
• De vereiste van minstens één volledig open zijde

De vrijstelling geldt niet voor de plaatsing van schuilhokken in ruimtelijk kwetsbaar gebied (met uitzondering van parkgebied). 

2. Drainages: strengere regels én nieuwe mogelijkheden

Aangescherpte vrijstelling voor klassieke drainage

Een vrijstelling voor de aanleg van een drainage in agrarisch gebied blijft mogelijk op voorwaarde dat de drainagewerken niet worden uitgevoerd in of op minder van 500 meter van de volgende gebieden :

• Speciale Beschermingszones (SBZ-H en SBZ-V)
• VEN-gebieden
• Vallei- en brongebieden
• Vastgestelde archeologische zones

Nieuwe vrijstelling voor peilgestuurde drainage

Nieuw is de vrijstelling voor de omvorming van een bestaande gravitaire drainage naar een peilgestuurde drainage, op voorwaarde dat de bestaande gravitaire drainage vrijgesteld of vergund is. 

3. Perceelsopritten met inbegrip van overwelvingen en inbuizingen van grachten

Het aanleggen, vervangen of herinrichten van perceelsopritten in agrarisch gebied  inclusief de strikt noodzakelijke overwelving of inbuizing van grachten, wordt vrijgesteld van vergunning mits: 

• Maximaal één overwelving of inbuizing per goed of landbouwgoed
• Niet gelegen in een vastgestelde archeologische zone
• Maximale lengte:
  • 10 meter bij smalle wegen (<4 m)
  • maximaal 7,5 meter in andere gevallen
• Minimale binnendiameter: 400 mm

4. Nieuwe vrijstelling voor pocketvergisters

Er komt een volledig nieuwe vrijstelling voor de plaatsing van één pocketvergister met aanhorigheden in agrarisch gebied.

Belangrijkste voorwaarden:

• Maximale omschrijvende oppervlakte van 200 m²
• Plaatsing op minder dan 30 m van een bestaand bedrijfsgebouw
• Enkel voor dierlijk mest afkomstig van het eigen bedrijf zonder bijmenging van afval
• Plaatsing op minstens 40 meter afstand tot niet-bedrijfseigen bebouwing
• Strikt technische eisen (o.a. geluidsisolatie, waterslot, fakkel, leidingen, bodemopbouw)
• Niet gelegen in een vastgestelde archeologische zones

5. Nieuwe vrijstelling voor vul- en spoelplaatsen

De aanleg van één overdekte vul- en spoelplaats in agrarisch gebied wordt voortaan vrijgesteld van vergunning indien:

• Maximale omschrijvende oppervlakte: 150 m²
• Plaatsing op minder dan 30 m van een bestaand bedrijfsgebouw
• Rest- en spoelwater wordt opgevangen
•  Eventueel hemelwater infiltreert ter plaatse
• Geen overloop naar riolering of oppervlaktewater
• Niet gelegen in een vastgestelde archeologische zone

6. Nieuwe vrijstelling voor wateropslag tot 200 m³

Wateropslagsystemen voor de professionele teelt van landbouwgewassen of voor de professionele veeteelt worden vrijgesteld als aan de volgende voorwaarden is voldaan:

• Maximaal volume: 200 m³
• Plaatsing binnen 50 m van de bedrijfsgebouwen
• Wateropslag is niet verbonden met het grondwater
• Wanden zijn ofwel begroeid ofwel ingebed via een groenscherm
• Niet gelegen in een vastgestelde archeologische zone

Dit geldt voor de plaatsing van een tank, wateropslag via een uitgraving of door de aanleg van dijken of wanden, een foliebassin, een betonnen kuip of via het aanbrengen van een ondoordringbare kleilaag.

7. Plaatsing van stuwen in waterlopen

Om water trager af te voeren komt er een vrijstelling voor stuwen en debietremmende maatregelen in onbevaarbare waterlopen en grachten in agrarisch gebied als aan de volgende voorwaarden is voldaan :

• Er is een goedkeuring of machtiging van de waterloopbeheerder
• Niet gelegen in een vastgestelde archeologische zone

8. Aangepaste vrijstelling voor constructies in agrarisch gebied

De vrijstelling voor constructies in agrarisch gebied wordt verfijnd:

• Enkel in functie van professionele teelt van landbouwgewassen of van professionele veeteelt
• Het gaat niet om “gebouwen” (verhardingen zijn wel mogelijk)
• Maximaal 100 m² per goed
• Plaatsing binnen 30 meter van een hoofdzakelijk vergund of vergund geacht landbouwbedrijfsgebouw
• Plaatsing op minstens 5 meter van de perceelsgrenzen
• Maximaal 10 meter hoog
• Niet gelegen voor de rooilijn
• De handelingen gaan niet gepaard met een ontbossing

Op deze manier kunnen (verhardingen onder) thuisbatterijen of warmtewisselaars toch binnen de bestaande vrijstelling vallen.

Conclusie: kansen, maar met aandacht voor randvoorwaarden

Het vernieuwde Vrijstellingenbesluit biedt een aantal verruimde en nieuwe mogelijkheden voor land-en tuinbouwers. Tegelijk blijft voorzichtigheid geboden: andere regelgeving, zoals Vlarem en het luik IIOA van de omgevingsvergunning, en randvoorwaarden blijven gelden. Zo is kan geen beroep worden gedaan op de vrijstellingen in een vijf meter brede strook ten aanzien van heel wat waterlopen.