Antwoorden van kapitaal belang: 5 aandachtspunten bij een familiale overdracht

1.    Wie wil overnemen?

Als ondernemer heb je jarenlang gebouwd aan je bedrijf. Wanneer begin je de stok door te geven? Het liefst jaren op voorhand, is de consensus aan tafel. Maar eerst komt een belangrijkere vraag: wie zal je opvolgen?

“Mijn kinderen zijn nog jong”, zegt een ondernemer. “Ik wil eerst weten of ze mijn rol wel willen en kunnen overnemen – of ze goed voor mijn ‘kind’ zullen zorgen, zeg maar. Als dat niet zo is, dan is mijn advies: verkoop het bedrijf en ga iets doen waar je zelf gelukkig van wordt. We gaan er te veel van uit dat onze kinderen in onze voetsporen willen treden.”

2.    Verdeel je bedrijf billijk

Het is één van de moeilijkste vragen aan onze tafel: hoe verdeel je je bedrijf eerlijk onder je kinderen? “Mijn vier kinderen krijgen een gelijk deel”, werpt een ondernemer op. “Voor iedereen helemáál goed doen lukt toch niet, dus we beginnen met een billijke oplossing. Hoe ze het vervolg aanpakken, moeten ze zelf beslissen.”

“Het is een startpositie die we vaak zien”, antwoordt David Lambert, ondernemerscoach bij SBB. “Op het eerste gezicht lijkt dat de eerlijkste optie. Je kinderen kunnen je niks kwalijk nemen. Alleen ontstaan dan vaak nieuwe problemen. Als maar één kind het bedrijf overneemt, heeft die misschien niet de middelen om de anderen uit te kopen. Of je meewerkende zoon heeft jarenlang gratis in het huis aan het bedrijf gewoond en je niet-meewerkende dochter niet, wat bij het uitkopen tot conflicten leidt. Dat ontdek je alleen maar door met je kinderen te praten.

3.    Schenk je bedrijf fiscaal voordelig

Tijdens gesprekken met je kinderen blijkt vaak meer mogelijk dan je eerst dacht. “Je eerste zorg is dat je bedrijf blijft voortbestaan. Dat begrijpen je kinderen ook. Je kan afspreken dat je je overnemende dochter méér geeft dan je niet-overnemende zoon om het bedrijf te kunnen runnen. Dat verschil kun je later goedmaken.”

“We raden aan om alles eerst grondig in kaart te brengen, te beginnen bij een correcte waardering en inclusief andere voordelen, zoals gratis wonen”, zegt Kimberly De Peuter, senior estate planner bij SBB. “Vanaf dan kan je de puzzel leggen. Wij raden bovendien aan om ook afspraken te maken met de nieuwe generatie , o.a. in statuten op maat, een aandeelhoudersovereenkomst of zelfs een familiecharter. Als je alles op tafel legt, is er vaak meer bereidheid tot onderhandelen. Zo kun je als ouder ook fiscaal voordeliger keuzes maken dan alles schenken in onverdeeldheid.”

4.    Maak jezelf misbaar

Jij kent je medewerkers, je klanten en je leveranciers het beste. Jij weet precies hoe alle processen in elkaar zitten. Hoe laat je dat allemaal los? “Niet”, lacht een ondernemer aan onze tafel. “Dat is het voordeel aan een familieoverdracht ten opzichte van een verkoop. Je bent nooit helemaal weg.”

Toch komt er ooit een moment dat je er niet meer bent. En dan is je familie maar beter voorbereid. “Ik heb alles in processen gegoten”, zegt een andere ondernemer. “En ik heb mijn kinderen jarenlang klaargestoomd om die processen over te nemen. Al zullen ze de dingen onvermijdelijk op hun eigen manier doen.”

Ook hier blijkt het familiecharter nuttig, om afspraken te maken rond de missie van je bedrijf. “Dat is nog belangrijker wanneer ook schoonkinderen in de onderneming komen, want stilzwijgende afspraken met je eigen kinderen komen dan misschien onder druk te staan”, vult SBB-adviseur Kimberly aan.

“Zolang er geld genoeg wordt verdiend, komen er geen ruzies”, vat een ondernemer samen. “Maar gaat het eens wat moeilijker, dan heb je beter afspraken op papier staan.”

5.    Weet welke waarde je weggeeft

Niemand aan onze tafel wil cashen wanneer hij of zij het bedrijf aan de kinderen overlaat. Toch is het een goed idee om een waarde op je bedrijf te (laten) plakken – al is het maar om alles zo eerlijk mogelijk te verdelen. Sommigen starten hun traject door zich eerst goed te informeren bijvoorbeeld via de vele initiatieven van VLAIO, anderen doen meteen beroep op hun corporate finance advisor.

“Op een bepaald moment moet je met je kinderen onderhandelen. Een machine die je zelf state-of-the-art hebt gekocht, is voor je dochter misschien letterlijk en figuurlijk afgeschreven. Het is dan goed dat je een onafhankelijke expertise hebt om op terug te vallen. Zo nemen emoties niet de bovenhand.”

“Het helpt je ook met nadenken over welke waarde je wegschenkt”, vult een andere ondernemer aan. “Want je wil misschien niet cashen, je wil je kinderen wel duidelijk maken wat ze van je krijgen.”